Hoe snel is een AI-agent? Dat bepaal je grotendeels zelf

"Hoe snel is het eigenlijk?" Die vraag krijg ik vaak zodra het over agents gaat. Het eerlijke antwoord: dat hangt ervan af, en je hebt het grotendeels zelf in de hand. Een alledaagse vraag beantwoordt een agent net zo snel als een AI-zoekfunctie die één keer zoekt en dan meteen antwoordt. Een lastige vraag met drie onderdelen duurt langer, omdat hij dan meer zoekt en meer leest.

In dit stuk loop ik langs waar de wachttijd vandaan komt en aan welke knoppen je draait. En ik leg uit waarom de snelste instelling niet automatisch de instelling is die je bezoekers het meest waarderen.

Waar de seconden naartoe gaan

Een agent doet bij iedere vraag een paar dingen na elkaar. Hij haalt context op, denkt na over wat hij nog mist, zoekt zo nodig verder en schrijft dan zijn antwoord. Iedere stap kost tijd. Hoeveel stappen hij zet, hangt af van vier dingen: het model, het denkniveau, wat hij vooraf al in handen krijgt en hoe goed je kennisbank op de vraag aansluit.

De korte route

De kennisbank heeft één duidelijke pagina over de vraag.

1. Vooraf zoeken haalt de relevante pagina's op.
2. Korte denkstap: het antwoord staat erin.
3. Antwoord, met de bron erbij.

De lange route

Er staan twee versies van dezelfde regeling online.

1. Vooraf zoeken haalt de relevante pagina's op.
2. Denkstap: twee pagina's spreken elkaar tegen.
3. Nieuwe zoekopdracht, met een filter op datum.
4. Het volledige document openen en lezen.
5. Denkstap: welke versie geldt nu?
6. Antwoord, met de bron erbij.

Het model en het denkniveau

Het taalmodel bepaalt het tempo het meest. Slimmere modellen zijn meestal trager, en in het tabblad Model van een agent laat iedere modelkaart die afweging tussen intelligentie en snelheid zien. Uit welke modellen je kiest, hangt af van je pakket; dat staat in Agents en agent mode.

Daaronder stel je het denkniveau in: Geen, Laag, Gemiddeld of Hoog. Dat bepaalt hoe lang de agent nadenkt voor hij antwoordt. Op Geen denkt hij niet in meerdere stappen en krijg je extra snelle antwoorden. Op Hoog denkt hij uitgebreid na. Wij raden Laag aan, en daarmee begint iedere nieuwe agent ook. Niet ieder model kent alle vier de niveaus; de app toont alleen wat het gekozen model kan.

Voor wie de agent beheert, is dit de knop waar je het snelst verschil mee merkt. Zet je hem van Laag op Hoog, dan wordt hij bij lastige vragen zorgvuldiger en bij iedere vraag trager.

Vooraf zoeken: een vliegende start

Met Vooraf zoeken, in het tabblad Geavanceerd, haalt de agent al bij het eerste bericht relevante context op, nog voor hij begint na te denken. Voor de meeste vragen staat het antwoord daar al in, en dan hoeft hij niet zelf op zoek. Bij een nieuwe agent staat het meteen aan.

Je stelt in hoeveel documenten hij ophaalt en hoeveel tekstblokken per document. Meer is niet vanzelf beter: alles wat hij krijgt, moet hij ook lezen. Met Beschikbare filters meesturen geef je hem meteen de filters van je content mee, zodat hij die niet eerst apart hoeft op te vragen. Bij iedere vraag waarop hij wil filteren, scheelt dat een stap.

Een opgeruimde kennisbank is een snelle kennisbank

Deze knop wordt het vaakst vergeten, omdat hij niet in de agent-instellingen zit. Vindt de agent bij de eerste zoekslag een pagina die de vraag beantwoordt, dan stopt hij en schrijft hij zijn antwoord. Vindt hij drie halve antwoorden, of twee versies van dezelfde regeling die allebei nog online staan, dan gaat hij verder. Opnieuw zoeken, een document helemaal openen, bronnen tegen elkaar afwegen. Het antwoord kan dan nog steeds goed zijn. Het duurt alleen langer.

Wat helpt: één onderwerp per pagina, een titel die zegt waar de pagina over gaat, en oude versies weghalen in plaats van laten staan. In Waarom je AI-assistent verouderde antwoorden geeft beschrijf ik de fouten die we het vaakst tegenkomen. Content in je kennisbank beheren laat zien hoe je bepaalt wat de agent inleest.

Hoe diep hij zoekt, stel je zelf in

Naast het denkniveau bepaal je met regels hoe grondig de agent zoekt. Bij de standaardregels in het tabblad Gedrag staat er een voor de inspanning, zoals Efficiënt: snel naar een doelmatig antwoord. Je kunt ook een eigen regel schrijven in gewone taal, bijvoorbeeld "zoek hooguit twee keer, en vind je het dan niet, zeg dat eerlijk". De agent neemt die regel bij iedere vraag mee.

Zo leg je de afweging vast op de plek waar hij hoort. Een gemeente die liever één keer te veel zoekt dan een verkeerd antwoord geeft, stelt dat anders in dan een webwinkel waar bezoekers vooral snel een levertijd willen weten.

Laat zien wat hij doet

Terwijl de agent werkt, ziet de bezoeker in de widget welke stap hij zet, zoals "Zoeken naar informatie" met de zoekterm erbij. Met Toon stappen klapt hij de hele route open. Daarnaast vertelt de agent kort in eigen woorden wat hij gaat doen, bijvoorbeeld "Ik zoek even relevante informatie op." Dat agent-commentaar staat standaard aan. Past het niet bij je site, dan zet je het per integratie uit met Verberg agent commentaar.

Dat lijkt een detail. Toch is het precies het verschil tussen wachten en stilstaan.

Waarom sneller niet altijd beter voelt

Je zou denken dat iedere seconde minder winst is. Het onderzoek is genuanceerder.

Ryan Buell en Michael Norton van Harvard lieten proefpersonen in vijf experimenten zoeken op reis- en datingsites. Een site die zichtbaar liet zien wat hij deed, werd soms verkozen boven een site die hetzelfde resultaat meteen gaf, ook al moesten mensen er langer op wachten. Ze noemen het de labor illusion: wie de moeite ziet, waardeert het resultaat meer.

Voor taalmodellen is dat dit jaar opnieuw getest. In een studie op CHI 2026 kregen 240 deelnemers hun antwoord na 2, 9 of 20 seconden. Antwoorden na 2 seconden vonden ze minder doordacht dan dezelfde soort antwoorden na 9 of 20 seconden, en na 9 seconden ook nuttiger. Twintig seconden leverde geen extra winst op, en een deel van de deelnemers begon zich dan af te vragen of het systeem nog werkte. Eerder onderzoek naar chatbots in de klantenservice vond iets vergelijkbaars: een chatbot die langer wachtte bij een ingewikkelder antwoord, voelde menselijker en maakte mensen meer tevreden.

• 2 seconden tot het antwoord: deelnemers vonden het minder doordacht dan na 9 of 20 seconden. Bron: Tan e.a., CHI 2026
• 10 seconden is ongeveer hoe lang iemand zijn aandacht bij een scherm houdt zonder teken van voortgang. Bron: Nielsen Norman Group

De voorwaarde zit in al deze studies: de wachttijd moet zichtbaar werk zijn. Een leeg scherm met een draaiend rondje werkt averechts. Daarom laat de widget de stappen zien, en daarom raad ik aan het agent-commentaar aan te laten staan.

Het is geen reden om een agent trager te maken dan nodig. Je hoeft alleen niet te jagen op de laatste seconde als die seconde een beter onderbouwd antwoord oplevert. Een bezoeker die ziet dat er in drie documenten gezocht wordt, begrijpt waarom het even duurt.

Zo kies je de balans

Begin met de standaard: denkniveau Laag en Vooraf zoeken aan. Test daarna met de vragen die je bezoekers echt stellen, via Probeer uit bij de agent of in de testomgeving, en kijk bij welke vragen hij lang bezig is. In je gesprekken zie je per antwoord hoe snel hij was, en in de trace welke stappen hij zette. Zijn dat steeds extra zoekrondes, dan zit de winst meestal in de kennisbank.

Je hoeft ook niet één balans te kiezen voor je hele site. Een omgeving kan meerdere agents hebben, en je koppelt ze per integratie. Een snelle agent in de zoekbalk op je homepage, waar bezoekers een adres of openingstijd zoeken. Een grondigere agent op je kennisbankpagina, waar een professional liever even wacht op een antwoord dat klopt.

Benieuwd hoe snel een agent op jouw eigen content is? Maak een demo aan, dan zetten we er een voor je klaar.