Vanaf 2 augustus moet je chatbot zeggen dat hij AI is

Op 2 augustus 2026 gaat artikel 50 van de Europese AI Act in. Vanaf dat moment moet iemand die met jouw chatbot of AI-zoekfunctie praat, weten dat er AI aan de andere kant zit.

Of je dat ding een chatbot noemt of een AI-zoekfunctie, maakt voor de wet niets uit. Artikel 50 gaat over AI-systemen die bedoeld zijn om direct met mensen te praten. Onze eigen widget valt daar net zo goed onder als een klassieke chatbot. Een andere naam is geen ontsnapping.

De melding zelf is een kwestie van één regel tekst. Het lastige zit ergens anders. In juni schoof Brussel een groot deel van de AI Act door naar 2027 en 2028, en sindsdien leeft breed het beeld dat er nog tijd is. Voor dit onderdeel gaat dat niet op. Daarnaast staan er in de wettekst twee eisen die in vrijwel geen enkele checklist terugkomen.

Wat de wet vraagt

Artikel 50 lid 1 gaat over AI-systemen die bedoeld zijn om direct met mensen te praten. De aanbieder moet zo'n systeem zo ontwerpen dat de betrokken persoon geïnformeerd wordt dat hij met een AI-systeem te maken heeft. Er is één uitzondering: als dat al duidelijk is voor een "normaal geïnformeerde en redelijk omzichtige en oplettende" persoon, gegeven de omstandigheden en de gebruikscontext. Op die uitzondering komen we terug, want er wordt makkelijk te veel op geleund.

Lid 5 zegt wanneer en hoe. De informatie moet "uiterlijk op het moment van de eerste interactie" worden gegeven, op een duidelijke en te onderscheiden manier. En de laatste zin van dat lid voegt iets toe dat vaak wegvalt: de informatie moet voldoen aan de toepasselijke toegankelijkheidseisen. Zie de volledige tekst van artikel 50.

Wie het laat lopen, valt onder het tweede boeteniveau: tot 15 miljoen euro of 3% van de wereldwijde jaaromzet, waarbij het hoogste bedrag geldt. In Nederland komt het toezicht op de transparantieverplichtingen bij de Autoriteit Persoonsgegevens te liggen, binnen een stelsel van tien toezichthouders waarin de RDI het centrale contactpunt is.

Nog geen twee weken geleden, op 20 juli 2026, publiceerde de Europese Commissie de definitieve richtsnoeren bij dit artikel: 51 pagina's uitleg over wat aanbieders en gebruiksverantwoordelijken moeten doen. Dat document is de beste bron als je twijfelt over een specifiek geval.

Drie dingen die vaak worden overgeslagen

1. Het uitstel van juni ging niet over dit artikel

Op 29 juni 2026 keurde de Raad van de EU de Digital Omnibus goed, de eerste inhoudelijke wijziging van de AI Act sinds de aanname in 2024. Daarmee gingen de verplichtingen voor zelfstandige hoog-risico-systemen uit bijlage III naar 2 december 2027, en AI in gereguleerde producten uit bijlage I naar 2 augustus 2028.

Artikel 50 stond niet in dat pakket. Ook de plicht tot AI-geletterdheid uit artikel 4 bleef staan. Wie in het nieuws las dat de AI Act is uitgesteld en daaruit concludeerde dat er tot 2027 niets hoeft, kijkt naar het verkeerde artikel.

1. 2 augustus 2026

   Transparantieverplichtingen (artikel 50) en AI-geletterdheid (artikel 4). Bezoekers moeten weten dat ze met AI praten. Nationale toezichthouders beginnen te handhaven.

2. 2 december 2026

   Machineleesbaar markeren van AI-gegenereerde content (artikel 50 lid 2) voor generatieve systemen die al vóór 2 augustus op de markt waren.

3. 2 december 2027

   Verplichtingen voor zelfstandige hoog-risico-systemen uit bijlage III. Verschoven door de Digital Omnibus, was 2 augustus 2026.

4. 2 augustus 2028

   AI die is ingebouwd in gereguleerde producten uit bijlage I. Ook verschoven.

2. De melding moet zelf toegankelijk zijn

Lid 5 eist dat de informatie voldoet aan de toepasselijke toegankelijkheidseisen. Dat is één zin met flinke gevolgen. Een grijs label in kleine letters, een tekst die alleen bij hover verschijnt, of een regel die in een plaatje is opgenomen: dat haalt de bezoeker niet die met een schermlezer werkt of met het toetsenbord navigeert. De melding moet aankomen bij iedereen, en juist voor deze groep is een AI-antwoord dat als menselijk overkomt het meest verwarrend.

Er is een concreet signaal dat dit het zwakke punt wordt. Digimonitor onderzocht 39 gemeentelijke chatbots op 29 ijkpunten voor toegankelijkheid. Geen enkele voldeed aan de eisen. Datzelfde onderzoek liet ook zien hoe die chatbots inhoudelijk presteren: van 312 antwoorden was 10% goed en 64% fout.

Als de interface van je AI vandaag al niet toegankelijk is, dan is de wettelijke melding erin dat straks ook niet. Wij hebben de standaard frontend van vragen.ai daarom apart op dit punt getest en verbeterd: toetsenbordnavigatie, zichtbare focus, tekstlabels op knoppen en statusupdates via ARIA live regions.

3. "Bij ons is het toch duidelijk dat het AI is"

De uitzondering in lid 1 bestaat echt, en ze is smaller dan hij lijkt. De maatstaf is niet wat jij weet over je eigen widget, maar wat een normaal geïnformeerde en redelijk omzichtige persoon in díe gebruikscontext zou aannemen. Een strak vormgegeven invoerveld in je eigen huisstijl, zonder naam of label, is precies het geval waarin het níet duidelijk is. Hoe beter je widget in de site is geïntegreerd, hoe zwakker je beroep op deze uitzondering wordt.

De definitieve richtsnoeren van 20 juli maken bovendien twee dingen expliciet die tegen de intuïtie in gaan. Menselijke tussenkomst in het proces haalt de transparantieplicht voor AI-antwoorden er niet af. En een AI-agent moet er ook bij zeggen namens wie hij optreedt.

Hoe zo'n melding eruit kan zien

De wet schrijft geen vorm voor en een popup is niet nodig. Het verschil zit in de plek en de vindbaarheid.

• Volstaat niet

  "Hoi! Waarmee kan ik je helpen?"

  Nergens staat dat dit AI is. Een vermelding in de algemene voorwaarden of pas halverwege het gesprek is te laat: lid 5 vraagt de eerste interactie.

• Volstaat wel

  "Je stelt je vraag aan de AI-assistent van Gemeente X. Ik zoek het antwoord in onze eigen informatie en laat zien waar het staat. Kom ik er niet uit, dan verwijs ik je naar een medewerker."

  Direct bij het openen, in gewone tekst die een schermlezer voorleest. Meldt dat het AI is en namens wie het spreekt, en biedt een route naar een mens.

Waar je de melding neerzet is vrijer dan hoe hij eruitziet. Een openingsbericht werkt. Een vaste regel onder het invoerveld werkt net zo goed en valt minder op: die staat er al voordat iemand zijn eerste vraag intypt en blijft staan zolang het gesprek loopt. Een uitgebreid informatiekader ernaast mag ook, maar dat is voor deze ene mededeling zwaar geschut.

Wat níet werkt, is een blok dat pas onder het eerste antwoord verschijnt. Dan heeft de eerste interactie al plaatsgevonden, en lid 5 vraagt uiterlijk dát moment. Dezelfde denkfout zit in een melding die alleen in de algemene voorwaarden of op een aparte uitlegpagina staat.

Wat je nu kunt nalopen

• Staat bij de eerste interactie dat het om AI gaat, en niet pas na de eerste vraag?
• Is die melding echte tekst in de pagina, zichtbaar zonder hover en voorleesbaar door een schermlezer?
• Staat er ook namens welke organisatie de AI spreekt?
• Is duidelijk hoe een bezoeker een mens bereikt als het antwoord er niet is?
• Gebruik je generatieve AI voor beeld, audio of video? Dan komt daar de machineleesbare markering bij, voor bestaande systemen vanaf 2 december 2026.
• Weet je wie in je organisatie hierop aanspreekbaar is? Dat hoort bij de AI-geletterdheidsplicht die op dezelfde dag ingaat.

Hoe wij hier bij vragen.ai naar kijken

Artikel 50 verdeelt het werk. Lid 1 legt de ontwerpplicht bij de aanbieder van het systeem, dus bij ons: het moet mogelijk zijn om de melding op de juiste plek en in de juiste vorm te krijgen. Wat er in jouw omgeving daadwerkelijk staat, bepaal jij. Geen leverancier kan dit voor je afvinken, en wij verkopen het ook niet zo.

Bij vragen.ai stel je per omgeving de voorbeeldvragen en de tekst in het invoerveld in, dus daar kun je de melding in je eigen woorden neerzetten. Reken daarbij twee dingen niet mee als melding: een placeholder als "Vraag iets over ons" en een afzenderlabel boven het antwoord zeggen niet dat je met AI praat. En een merknaam waarin "ai" voorkomt al helemaal niet. Dat laatste geldt voor ons net zo goed.

Wat de rest van het gesprek betreft: elk antwoord komt uit je eigen content en wijst aan waar het gevonden is, zodat een bezoeker kan controleren waarop het gebaseerd is. Staat het antwoord er niet, dan zegt het systeem dat en verwijst het door. Die eerlijkheid is precies waar de meeste chatbots op stuklopen.

Let op één ding als je zelf aan de vormgeving werkt: pas je de styling of de frontend aan, dan is de toegankelijkheid van jouw versie ook jouw werk. Wat er verder over hosting, dataopslag en anonimisering vastligt, staat op de pagina over veiligheid.

Korte antwoorden

Moet ik melden dat bezoekers met een AI-chatbot praten?

Ja. Artikel 50 lid 1 verplicht aanbieders om AI-systemen die direct met mensen praten zo te ontwerpen dat de gebruiker weet dat hij met AI communiceert. Die informatie komt uiterlijk bij de eerste interactie, duidelijk en te onderscheiden. Geldt vanaf 2 augustus 2026.

Geldt het uitstel van de AI Act ook voor de transparantieplicht?

Nee. De Digital Omnibus schoof de hoog-risico-verplichtingen op naar 2 december 2027 en 2 augustus 2028. Artikel 50 en de AI-geletterdheidsplicht uit artikel 4 bleven staan op 2 augustus 2026.

Hoe moet de melding eruitzien?

De wet schrijft geen vorm voor en een popup is niet nodig. De informatie moet uiterlijk bij de eerste interactie duidelijk en te onderscheiden zijn, en voldoen aan de toepasselijke toegankelijkheidseisen. Halverwege het gesprek of in de algemene voorwaarden is te laat.

Wat is de boete?

Voor overtreding van artikel 50 geldt een boete tot 15 miljoen euro of 3% van de wereldwijde jaaromzet, waarbij het hoogste bedrag geldt. In Nederland houdt de Autoriteit Persoonsgegevens toezicht op de transparantieverplichtingen.

Kan ik me beroepen op "het is toch duidelijk dat het AI is"?

Die uitzondering bestaat, maar wordt beoordeeld vanuit het oogpunt van een normaal geïnformeerde en redelijk omzichtige persoon in die specifieke gebruikscontext. Een widget in je eigen huisstijl zonder label is juist het geval waarin het niet duidelijk is.